Jongvolwassenen in een (financieel) kwetsbare positie

Wist je dat ongeveer één op de vier aanvragen bij een noodhulpbureau wordt gedaan voor een jongvolwassene tussen de 17 en 27 jaar? En dat het grootste deel van de toegekende gift of renteloze lening wordt besteed aan woninginrichting en schulden? De kans is groot dat het antwoord op deze vragen “nee” is. Dat is niet vreemd: veel mensen weten dit niet.

Sinds 2024 richt SUN Nederland zich nadrukkelijker op de doelgroep jongvolwassenen. In dat jaar ging het project Jongvolwassenen van start, met als doel om jongvolwassenen in een financieel kwetsbare positie beter, eerder en vaker te ondersteunen.

Waardoor komen jongvolwassenen in een (financieel) kwetsbare positie?

De overgang van 17- naar 18-jaar en de financiële verantwoordelijkheid die bij 18-jarigen dan ineens ontstaat, wordt vaak genoemd als belangrijkste oorzaak van financiële problemen bij jongvolwassenen (ook wel 17-plus /18-min problematiek genoemd). Ook in de praktijk zien we schrijnende voorbeelden: jongeren die op de dag dat zij achttien worden al schulden opbouwen, bijvoorbeeld door het afsluiten van abonnementen waar zij vanaf die dag aan vastzitten, kredieten of het niet betalen van de zorgverzekering.
Toch is deze harde overgang niet de enige verklaring. Cijfers uit het Datadashboard Urgente Noden dat SUN Nederland bijhoudt laten bijvoorbeeld zien dat in 2025 evenveel 25-jarigen als 19-jarige jongvolwassenen zijn ondersteund bij schulden. Dat laat zien dat financiële kwetsbaarheid niet beperkt blijft tot de eerste jaren op weg naar volwassenheid.
Het probleem is groter en complexer. Jongvolwassenen hebben vaker dan andere leeftijdsgroepen te maken met financiële onzekerheid. Zij beschikken zelden over een vast contract en hebben meestal nog geen buffer kunnen opbouwen voor onverwachte kosten. De vastgelopen woningmarkt versterkt dit probleem: jongvolwassenen die de (vaak ongereguleerde) woningmarkt betreden, hebben doorgaans hogere woonlasten dan andere groepen.
Niet iedere jongvolwassene komt in de problemen. Zolang jongeren thuis kunnen blijven wonen, gaat het vaak goed. Binnen de doelgroep zijn duidelijke verschillen zichtbaar. Jongvolwassenen met een hbo- of wo-diploma en een sterk sociaal netwerk weten zich vaker staande te houden. Jongvolwassenen met een beperking, trauma of psychische kwetsbaarheid lopen daarentegen een aanzienlijk groter risico om financieel vast te lopen. In 2026 formuleerde jongvolwassenen vertegenwoordigd in ‘JONG doet mee!’ en ‘jeugdhulporganisatie Levvel 5’ voorwaarden die van essentieel belang zijn voor een stabiele toekomst van jongvolwassenen, zei noemden dit de Big5. De Big5 gaat o.a. over steun (van een volwassenen), wonen, school of werk, inkomen en welzijn.
De oratie van Nadja Jungmann, bijzonder hoogleraar ‘Bijzondere aspecten van het privaatrecht (2025)’, biedt daarbij nieuwe inzichten voor het werkveld. Zij laat zien dat er een sterke relatie bestaat tussen persoonlijkheidsfactoren (zoals emotionele stabiliteit en zelfcontrole) en het ontstaan van schulden, terwijl deze factoren in de huidige aanpak van schulden nauwelijks worden meegenomen.

Zorgwekkende cijfers

De urgentie blijkt ook uit landelijke cijfers:

• Eén op de vijf dakloze mensen is tussen de 18 en 27 jaar (ETHOS-telling, 2024).
• Eén op de vijf jongvolwassenen van 18 tot 26 jaar heeft ernstige betalingsproblemen (Nibud, 2022).
• Jongvolwassenen zijn goed voor 24% van alle noodhulpaanvragen (Datadashboard Urgente Noden, 2024).

Waarom komen jongvolwassenen vaak niet uit de financiële problemen?

Wie eenmaal in de problemen raakt, komt daar niet eenvoudig weer uit. Het huidige incasso- en invorderingsstelsel zorgt ervoor dat schulden snel en fors kunnen oplopen. Wanneer een betalingsverplichting niet wordt nagekomen en een correcte 14-dagenbrief (WIK-brief) is verstuurd, mogen incassokosten in rekening worden gebracht. Deze bedragen minimaal €40,- per vordering, exclusief rente.
Als betaling vervolgens uitblijft, kan een schuldeiser een gerechtsdeurwaarder inschakelen. De kosten die hiermee gepaard gaan, mits via een rechter bekrachtigd, zijn volledig verhaalbaar op de schuldenaar. Een oorspronkelijke schuld van €100,- kan daardoor binnen enkele maanden oplopen tot minimaal €600,-, door onder meer:

• incassokosten (€40,-),
• aankondiging rechtszaak (€153,77),
• kosten van de rechtszaak (€133,- tot €213,-),
• en de brief met de uitspraak (€166,50).

Wanneer vervolgens ook nog executiemaatregelen worden ingezet, zoals loonbeslag, komen daar weer meer dan €400,- extra kosten bij. In het uiterste geval kan een schuld van €100,- binnen zes maanden verveelvoudigd worden, zelfs wanneer iemand wel wil betalen maar dit (tijdelijk) niet kan.
Zodra de grip op de financiële situatie verder afneemt, volgen vaak meerdere betalingsachterstanden. Voor elke nieuwe achterstand kan opnieuw een deurwaarder worden ingeschakeld, met opnieuw een kostenopbouw tot gevolg. Zo groeit de schuldenlast vaak explosief, los van de oorspronkelijke schuld.
Tegelijkertijd is er toenemende weerstand tegen het huidige incassostelsel. Steeds meer schuldeisers hanteren een sociaal incassobeleid en proberen schulden beheersbaar te houden door tijd, maatwerk en begrip te bieden. Ook vanuit de praktijk, commissies en kennisinstituten worden voorstellen gedaan voor nieuwe wet- en regelgeving, die in de toekomst mogelijk moet voorkomen dat schulden zo extreem oplopen. Een goed voorbeeld hiervan zijn de veranderingen die zijn doorgevoerd in het betalingsregelingenbeleid van het CJIB en de uitgesproken intentie van het vorige kabinet om een schuldenpauzeknop te introduceren.
Schuldhulpverlening is voor jongvolwassenen niet vanzelfsprekend. Een schuldentraject opzetten gaat vaak met de nodige onzekerheid en kost soms veel tijd. Doordat de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen bepaalt dat iemand zich maximaal moet inspannen om zoveel mogelijk af te lossen, kan het ook zijn dat jongvolwassenen voor de onmogelijke keuze worden gezet om te stoppen met het volgen van een opleiding. Organisaties zoals het Jongerenperspectieffonds, Socialdebt, Onsbank en Humanitas hebben aanpakken ontwikkeld waarmee jongvolwassenen laagdrempelig ondersteuning kunnen krijgen, met behoud van toekomstperspectief. Naast deze initiatieven, die zich richten op begeleiding bij schulden, is er ook het Bouwdepot. Dit initiatief vertrekt vanuit een ander uitgangspunt: het bieden van een toereikend inkomen of investeringsbudget als basis voor stabiliteit en ontwikkeling.

Wat kan een SUN-noodhulpbureau betekenen voor jongvolwassenen?

SUN-noodhulpbureaus kunnen een cruciale rol spelen voor jongvolwassenen in een financieel kwetsbare positie. Het project ‘Jongvolwassenen’ toont aan dat noodhulpbureaus via het persoonlijk budget voor jongvolwassenen vroegtijdig, laagdrempelig en aanvullend ondersteuning kunnen bieden, waardoor verdere escalatie kan worden voorkomen. Denk aan het doorbreken van een vicieuze cirkel door het overnemen van acute schulden, het mogelijk maken van een stabiele woonsituatie of het creëren van rust waardoor verdere hulpverlening weer op gang kan komen.
Voor jongvolwassenen betekent noodhulp vaak meer dan financiële steun alleen: het biedt ademruimte, perspectief en tijd om samen met professionals te werken aan structurele oplossingen. Voor het sociale domein ligt hier een gezamenlijke opgave: signaleren, samenwerken en jongvolwassenen niet pas ondersteunen wanneer de problemen onomkeerbaar zijn, maar juist op het moment dat ingrijpen nog verschil maakt.
Zie ook eerdere artikel op onze website.

—

Veelgestelde vragen (FAQ)

Waarbij kan een SUN-noodhulpbureau jongvolwassenen in een financieel kwetsbare situatie ondersteunen?

Een SUN-noodhulpbureau kan jongvolwassenen ondersteunen wanneer zij financieel vastlopen. De hulp varieert van leefgeld en zorgkosten tot bijdragen voor essentiële huishoudelijke spullen. Omdat noodhulp altijd maatwerk is, verschilt de ondersteuning per situatie. Het uitgangspunt is helder: als een jongvolwassene in nood zit, geen eigen middelen heeft en er geen andere voorziening beschikbaar is, kan een noodhulpbureau vaak uitkomst bieden. Bij twijfel is contact opnemen altijd de juiste stap. Noodhulpbureaus die met de jongvolwassenenaanpak werken hebben daarnaast de mogelijkheid om jongvolwassenen in een financieel kwetsbare situatie te helpen om hun situatie te verbeteren, juist al voordat er nood ontstaat.

Hanteren SUN-noodhulpbureaus een leeftijdsgrens voor mensen die in aanmerking komen voor noodhulp?

Nee, SUN-noodhulpbureaus helpen mensen van alle leeftijden en maken dus geen onderscheid in leeftijd. Voor de jongvolwassenenaanpak wordt de leeftijdsgrens (17-27 jaar gehanteerd).

Moet een jongvolwassenen die hulp krijgt van een SUN-noodhulpbureau een tegenprestatie leveren voor de geboden hulp?

Dat hangt af van de situatie. Op basis van de financiële situatie van een jongvolwassenen met nood, zal worden gewogen of een jongvolwassenen de ondersteuning van een SUN-noodhulpbureau in de vorm van een gift of renteloze lening zou moeten ontvangen. SUN Nederland is voorstander van de pay-it-forward gedachten. Mensen die via een gift ondersteund zijn door een SUN-noodhulpbureau zouden in de toekomst, als het financieel beter gaat een donatie kunnen doen aan een SUN-noodhulpbureau of op een andere manier een steentje kunnen bijdragen aan een samenleving waarin naar elkaar omgekeken wordt.