Gastcolumn Mattias Gijsbertsen

Kennis en praktijkervaringen wijzen samen de weg naar bestaanszekerheid

Geldproblemen gaan verder dan een tekort op een bankrekening. Stress, gezondheidsproblemen en isolatie kunnen zich opstapelen, waardoor kleine problemen steeds groter worden en het steeds moeilijker wordt om weer grip te krijgen op het leven. In het jarenlang luisteren naar de ervaringen van mensen die dit zelf hebben meegemaakt, ben ik telkens opnieuw getroffen door hoe deze negatieve spiraal kan ontstaan en hoe verwoestend die kan zijn.

Negatieve spiraal: meer mensen met geldproblemen

Helaas is er alle reden om aan te nemen dat deze negatieve spiraal de komende jaren voor veel Nederlanders een risico vormt. Het sociaal minimum is precair. Veel mensen hebben te maken met onvermijdelijke hoge uitgaven voor bijvoorbeeld wonen, energie of zorg. Uit recent Nibud-onderzoek blijkt dat meer mensen financiële zorgen en geldproblemen ervaren, met name jongeren, huurders en mensen met onzekere inkomsten. En ondertussen liggen er bezuinigingsopgaven bij gemeenten en creëert de geopolitieke situatie meer onzekerheid en druk op de koopkrachtontwikkeling.

Signalen van SUN van onschatbare waarde

Stichting Urgente Noden Nederland ziet al deze dingen concreet terug in het dagelijks leven van mensen, al meer dan honderd jaar. Medewerkers van de stichting en de noodhulpbureaus horen de verhalen achter elke aanvraag. Ze zien waar mensen vastlopen, waar voorzieningen tekortschieten en waar maatwerk nodig is om een situatie weer stabiel te krijgen. Hetzelfde geldt voor andere maatschappelijke organisaties die direct ondersteuning bieden en voor gemeenten. De signalen vanuit deze praktijk zijn van onschatbare waarde.

Van signaal naar patroon

Soms blijft het echter bij signalen. We weten dat een signaal alleen niet altijd voldoende is om beleid te veranderen. Wie verbetering wil bereiken, moet vaak kunnen laten zien dat een knelpunt geen incident is, maar een patroon. Dat het niet gaat om één gezin of een uitzonderlijke situatie, maar om veel huishoudens die tegen dezelfde grenzen aanlopen.

Signalen laden met cijfers

Het Nibud is als kennis- en expertisecentrum altijd bezig met die patronen. We brengen op landelijk niveau in kaart wat huishoudens nodig hebben, wat hun uitgaven zijn en welke gevolgen beleid heeft voor de portemonnee van mensen. Maar ook dat is niet altijd genoeg om verbeteringen te initiëren. Cijfers op landelijk niveau kunnen de individuele dagelijkse praktijk zichtbaar maken, maar ook verhullen in gemiddelden. Praktijkervaringen zijn daarom voor ons van cruciaal belang. Het Datadashboard Urgente Noden van SUN Nederland, waarin alle data van noodhulpbureaus verzameld worden, biedt daarvoor zeer bruikbare informatie..
Praktijkvoorbeelden helpen ons om de juiste vragen te stellen. Om zichtbaar te maken wanneer beleid geen recht doet aan de leefwereld van mensen. En om te onderzoeken welke gevolgen dat heeft. Het Nibud ontwikkelt immers geen kennis om de kennis alleen, maar om verbeteringen van de financiële gezondheid te stimuleren en ondersteunen.

Een goed voorbeeld zijn de kosten rondom het achttiende levensjaar van een kind. Ouders lieten ons weten dat zij juist op dat moment veel zorgen hebben over hun financiële situatie. Door die situatie systematisch in kaart te brengen konden we laten zien waar gezinnen mee te maken krijgen. Door signalen te ‘laden’ met cijfers, werd een ervaring uit de dagelijkse werkelijkheid onderdeel van het publieke en politieke gesprek. Dat is de kracht van de combinatie tussen praktijk en onderzoek.

Samen maken we een duurzaam verschil

Wie dagelijks mensen ondersteunt, ziet vaak als eerste waar het schuurt. Wie onderzoek doet, kan helpen om die ervaringen breder zichtbaar en aantoonbaar te maken en om aannames te toetsen. Samen ontstaat een steviger basis voor gesprekken met beleidsmakers. Daarom hebben maatschappelijke organisaties, overheden en kennisinstellingen elkaar nodig om duurzaam verschil te maken in het leven van mensen met geldproblemen. In een onzekere wereld is het belangrijker dan ooit om de handen ineen te slaan voor de bestaanszekerheid van alle Nederlanders.

Mattias Gijsbertsen
Directeur-bestuurder van het Nibud