Gastcolumn Lilith Smidts-Lefever

Pleisters die tot verandering leiden

Sociaal werk is meer dan hulp bieden aan wie tussen de mazen van het net valt. Het is een mensenrechtenberoep. Sociaal werk (zie definitie in kader onderaan artikel) vraagt om méér dan het dichten van gaten in systemen. Het vraagt ook dat wij als sociaal werkers die gaten blijven signaleren, bevragen en structureel dichten. Want zolang mensen dagelijks vastlopen op bureaucratie, uitsluiting of financiële nood, schort er iets aan ons systeem. En dus is het onze taak om op te komen voor de rechten van wie uit beeld dreigt te vallen.

Cynisme over pleisters plakken

Toch klinkt er soms cynisme als het gaat over noodhulp. “Pleisters plakken”, wordt er dan gezegd, vaak met een ondertoon van: het is niet structureel genoeg. Stichting Urgente Noden Nederland (SUN Nederland) wordt regelmatig in dit rijtje geplaatst. Maar wie goed kijkt, ziet dat noodhulp veel meer kan zijn dan alleen het verzachten van leed.

Weten waar de wonden zitten

SUN-noodhulpbureaus kunnen juist een scharnierpunt zijn tussen individuele ondersteuning en structurele verandering. Doordat zij de ‘pleisters’ plakken, weten zij als geen ander waar de wonden zitten. SUN Nederland ziet waar het misgaat, waar het systeem tekortschiet, wie tussen wal en schip valt en waarom. Die kennis is goud waard.

Signalen bundelen

Als sociaal werker kunnen we die informatie ophalen, benutten en terugkoppelen. Door onze signalen te bundelen met de inzichten van SUN Nederland, kunnen we een veel krachtiger verhaal vertellen richting beleidsmakers. Want als een sociaal werker én een noodhulporganisatie onafhankelijk van elkaar hetzelfde probleem signaleren, kun je niet meer wegkijken. Dan klinkt er geen losse roep, maar een stem die moeilijk te negeren valt.

Bijdrage aan vertrouwensrelatie

Bovendien is noodhulp relationeel werk. Wie in een crisis zit, vertrouwt niet zomaar iedereen. Juist via een snelle, menselijke reactie – een buskaartje, voedselpakket, overbruggingsbedrag – ontstaat de basis voor een vertrouwensrelatie. En dáár begint de ruimte voor herstel, voor het opbouwen van kracht, voor het versterken en veranderen.

Sociaal werk is mensenrechtenwerk

Laat ons dus niet vervallen in de tegenstelling ‘pleisters of beleid’. We hebben beide nodig. Maar wél met de bewuste keuze om de pleisters niet te laten verharden tot permanente lapmiddelen. Laten we ze benutten als signalen, als bruggen naar verandering.
Sociaal werk is mensenrechtenwerk. En mensenrechten verdienen meer dan alleen noodoplossingen. Ze verdienen systemen die voorkomen dat mensen überhaupt in nood raken. Tot die tijd blijven we naast mensen staan. Pleisters in de ene hand en in de andere een stem die verandering eist.

Lilith Smidts-Lefever

Ervaringsdeskundige armoede en sociale uitsluiting, sociaal werker en onderzoeker

SUN-noodhulp is onafhankelijk van leeftijd, geloof, levenswijze en (politieke) achtergrond. Wel wil SUN Nederland graag de visie op noodhulp vanuit diverse invalshoeken belichten door gastcolumnisten aan het woord te laten