Eerste inzichten Pilots Jongvolwassenen
Verschillen in instroom en behoeften van jongvolwassenen
De eerste resultaten uit de lokale Pilots Jongvolwassenen die SUN Nederland samen met zes noodhulpbureaus organiseert laten zien dat de instroom van jongvolwassenen en hun ondersteuningsbehoeften sterk variëren per pilot. Deze eerste bevindingen werden gepresenteerd tijdens de transitiearena ‘Ontwikkelingsperspectief voor jongvolwassenen: het kan wél’, die op 12 november 2025 werd gehouden bij kenniscentrum Movisie.
Het bereiken van de jongvolwassenen ligt in de ene pilot een stuk complexer dan in de andere pilot en is mede afhankelijk van de situatie waarin de jongvolwassenen verkeren. De aard en de omvang van het contact tussen de jongvolwassenen en de hulp of dienstverlenende instantie en ook de karakteristieken van de doelgroep lijken daarin een rol te spelen. In de pilots komen ook duidelijke patronen naar voren, zoals een grote behoefte aan mobiliteit (vervoersmiddel en rijbewijs), financiële stabiliteit (oplossen van schulden) en financiële ondersteuning bij de overgang naar zelfstandig wonen. De reacties op het aanbod zijn positief en zijn aanleiding om vooruitlopend op de eindevaluatie met fondsen en belanghebbenden in gesprek te gaan over een vervolg.
Focus op de BIG5
Alle inspanningen ten spijt zijn er in Nederland nog te veel jongvolwassenen waar het niet goed mee gaat. In de huidige samenleving en het sociale stelsel vallen jongvolwassen door een diversiteit aan oorzaken volledig uit, met alle gevolgen van dien. Het stelsel aan ondersteuningsmogelijkheden, sluit niet altijd aan en staat door capaciteitsproblemen onder druk. SUN Nederland vindt het belangrijk dat er een verandering komt in ondersteuningsmogelijkheden voor jongvolwassenen in een kwetsbare situatie, want “als we met elkaar blijven doen wat we al deden, dan krijgen we als resultaat wat we al kregen”. Om deze omslag in denken te realiseren en tot verandering te komen, is SUN Nederland met behulp van FEMI Foundation, Janivo Stichting, Fundatie Van den Santheuvel, Sobbe en Fred Foundation het project Jongvolwassenen gestart. Samenwerken is een belangrijk element in het succesvol ondersteunen van mensen met nood, daarom trekken we tijdens het project op met diverse organisaties. Er zijn zes pilots van start gegaan waarbij voor elke deelnemende jongvolwassene in een financieel kwetsbare situatie €1.000 budget beschikbaar is. Dit bedrag kan ingezet worden voor het voorkomen van nood en escalatie, maar ook als investering in de toekomst. De BIG5-theorie (zie illustratie) vormt hierbij een leidraad: de vijf basisvoorwaarden zijn nodig voor een stabiele toekomst. Daarom luidt de aanname: “Geen stabiele BIG5 is nood, een stevige BIG5 is nodig”.
Haarlem: maximale instroom binnen drie maanden
De pilot met noodhulpbureau FUN Haarlem en Vluchtelingenwerk Haarlem, gericht op jongvolwassen statushouders, bereikte razendsnel het maximale aantal deelnemers. Deelnemers maakten ieder onder begeleiding een persoonlijk BIG5-plan om te bepalen hoe het beschikbare budget van €1.000,- het meest betekenisvol kon worden ingezet. Het geld werd soms gereserveerd voor een geplande verhuizing, of om er belemmerende problemen (zoals achterstanden bij de zorgverzekering) mee op te lossen, maar ook studiematerialen en welzijn (medische kosten, sport of kleding) waren voorkomende bestedingen. De snelle instroom lijkt mede te komen doordat Vluchtelingenwerk Haarlem al veel ervaring heeft met FUN Haarlem en de doelgroep goed weet te bereiken.
Almere: doelgroep moeilijker te bereiken
In Almere is het realiseren van de instroom een complexer vraagstuk. Hier bestaat de doelgroep uit jongvolwassenen met een detentieverleden, die ondersteuning bij re-integratie krijgen van Stichting Surant. Het verstrekken van het pilotaanbod verloopt via Stichting Fonds voor Bijzondere Noden Almere. De doelgroep in deze pilot is tot nu toe terughoudender om deel te nemen, onder andere door de verplichting om informatie aan te leveren. De jongvolwassenen raken soms ook weer uit beeld omdat hun leven na detentie vaak nog onstuimig en instabiel is. Het verzamelen en aanleveren van informatie wordt bemoeilijkt doordat de doelgroep regelmatig afhankelijk is van de medewerking van een bewindvoerder of hulp van naasten. Toewerken naar een succesvolle aanmelding neemt meer tijd in beslag dan verwacht. Om de instroom te vergroten betrekt stichting Surant nu ook partnerorganisaties bij de pilot. De aanvragen die tot nu zijn ingediend, gaan vooral over schuldenproblematiek en het behouden van mobiliteit voor werk.
Zutphen en Veenendaal: gestage instroom, focus op autonomie en zelfstandigheid
De instroom in de pilots van SUN Zutphen met de gemeente Zutphen (doelgroep Jeugdzorg) en SUN Veenendaal met Stichting Kwintes (doelgroep GGZ) loopt gestaag. Zutphen experimenteert met een persoonlijk noodpotje via een spaarrekening van het initiatief Potje®, dat jongvolwassenen helpt bij onverwachte uitgaven of kansen gedurende het jaar. Hoewel het voor hulpverleners spannend is om minder grip te hebben op de besteding, lijkt het stimuleren van autonomie en het geven van vertrouwen positief af te stralen op de jongvolwassenen.
In Veenendaal opent het pilotaanbod nieuwe mogelijkheden: aanvragen die eerder werden afgewezen omdat er minder ruimte was voor de interpretatie van wat nood is, kunnen nu tijdens de pilot wel worden gehonoreerd. De BIG5-plannen gaan hier vaak over de overgang naar zelfstandig wonen en het vergroten van het gevoel van een eigen thuis.
Weert: verschil tussen werktrajecten en schuldenaanpak
In de pilot van SUN Weert zijn er twee groepen: jongvolwassenen in een werktraject en jongvolwassenen met schulden. De doelgroep heeft een vluchtelingenverleden. Werk.Kom (onderdeel van ontwikkelbedrijf Risse Groep) ondersteunt jongvolwassenen in het vinden en behouden van werk. Werkcoaches zien in het aanbod een belangrijk instrument om de motivatie van jongvolwassenen te stimuleren en daarmee uitval te voorkomen. Het behouden of vergroten van de mobiliteit blijkt ook hier een belangrijk thema. De instroom voor de pilot gericht op schulden is nog beperkt. Desondanks heerst er binnen de afdeling schulddienstverlening enthousiasme over het aanbod van SUN. De afdeling schulddienstverlening van de gemeente Weert benadrukt, zeker nu het ook voor andere jongvolwassenen mogelijk is om deel te nemen, dat het pilotaanbod een waardevolle aanvulling vormt op het bestaande palet aan oplossingsmogelijkheden. Daarbij is het wel zoeken naar de juiste timing: schulden aflossen zonder stabiel inkomen of terwijl niet alle schulden in kaart zijn, werkt niet altijd. Het bieden van maatwerk, geduld en het opbouwen van een relatie met de jongvolwassene zijn essentieel in het succes van de aanpak.
Den Haag: verkenning van integrale samenwerking
De pilot met noodhulpbureau Sociale Fondsen Den Haag richt zich eveneens op jongvolwassenen met schulden en onderzoekt hoe organisaties nadrukkelijker en efficiënter kunnen samenwerken om beginnende schulden effectief aan te pakken. Het Jeugd Interventie Team (JIT) en Socialdebt zijn belangrijke samenwerkingspartners in deze pilot. Aanvullend wordt gekeken naar een mogelijke landelijke samenwerking met Socialdebt. Jongvolwassenen die Socialdebt begeleidt, zouden dan een renteloze lening kunnen krijgen via het Sociaal Leenfonds van de noodhulpbureaus. Het gericht bereiken van jongvolwassen in Den Haag met behulp van Socialdebt en het JIT is ingewikkelder dan gedacht. Tijdens de pilot blijkt bovendien dat er vooral jongvolwassen in beeld komen met een schulden boven de €2.500,- die geen perspectief ervaren, omdat schuldregelingen voor hen niet mogelijk zijn. Op dit moment vinden er gesprekken plaats met de Kredietbank Den Haag en de afdeling schuldhulpverlening om te komen tot een gezamenlijke aanpak waaraan deze pilot ondersteunend kan zijn. De wervingsactiviteiten gericht op jongvolwassenen met een schuld tot 2.500 worden ook voortgezet en lijken, al is het pril, tot meer resultaat te leiden.
Met fondsen in gesprek over een vervolg
De pilots lopen tot mei 2026, waarna een eindevaluatie zal volgen. De tussentijdse resultaten geven aanleiding om met fondsen in gesprek te gaan over de mogelijke voortzetting van het project na het realiseren van de huidige projectdoelen. Als de eindevaluatie het huidige beeld (dat jongvolwassenen in een kwetsbare positie baat hebben bij deze aanpak) ondersteunt, dan vraagt verder doorontwikkeling en opschaling om nieuwe projectdoelen en een daarbij passend projectopzet en financiering. Heeft u vragen over dit project? Neem dan contact op met John Wildenberg via j.wildenberg@sunnederland.nl.